شهرستان‌های استان خراسان جنوبی _ شهرستان نهبندان

شهرستان‌های استان خراسان جنوبی

شهرستان نهبندان

شهرستان نهبندان یکی از شهرستان‌های استان خراسان جنوبی واقع در شرق ایران است. مرکز آن شهر نهبندان است.

جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۵۹٬۷۹۹ نفر بوده که از این میزان ۱۹٬۷۷۶ نفر در مناطق شهری و ۳۸٬۶۹۸ نفر در مناطق روستایی ساکن هستند و ۱٬۳۲۵ نفر نیز به صورت عشایری زندگی می‌کنند.

بخش‌ها

بخش مرکزی شهرستان نهبندان

  دهستان بندان
  دهستان میغان
  دهستان نه

شهرها: نهبندان

بخش شوسف

  دهستان شوسف
  دهستان عربخانه

شهرها: شوسف

  
نویسنده : Groups ; ساعت ۱٢:٢٤ ‎ب.ظ روز جمعه ۳ خرداد ۱۳۸٧


شهرستان‌های استان خراسان جنوبی _ شهرستان قائنات

شهرستان‌های استان خراسان جنوبی

شهرستان قائنات

شهرستان قائنات، به مرکزیت شهر قائن، در شرق ایران و شمال استان خراسان جنوبی در حد فاصل ۱۵ و ۳۳ تا ۱۲ و ۳۴ عرض جغرافیایی و ۳۸ و ۵۸ تا ۵۶ و ۶۰ طول جغرافیایی قرار دارد.

شهرستان قائنات، تا سال ۱۳۵۹، یکی از بخش‌های شهرستان بیرجند بود که در این سال جدا شده و به صورت شهرستان درآمد.

تقسیمات کشوری

این شهرستان دارای شش بخش است:

بخش مرکزی شهرستان قائنات

  دهستان پیشکوه (قائنات)
  دهستان قائن
  دهستان مهیار

شهرها: قائن و اسفدن

بخش زیرکوه

  دهستان پترگان
  دهستان زیرکوه
  دهستان شاسکوه

شهرها: حاجى آباد

بخش نیمبلوک

  دهستان کرغند
  دهستان نیمبلوک

شهرها: خضری دشت بیاض و نیمبلوک

بخش زهان

  دهستان افین
  دهستان زهان

شهرها: زهان

بخش سده (قائنات)

  دهستان آفریز
  دهستان پسکوه
  دهستان سده

شهرها: آرین شهر

جغرافیا

شهرستان قائنات در شمال استان خراسان جنوبی قرار گرفته‌است. این شهرستان از شمال به شهرستان‌های خواف و گناباد از استان خراسان رضوی، از غرب به شهرستان سرایان و از جنوب به شهرستان بیرجند محدود شده و از جانب شرق، مرزی به طول تقریبی ۱۳۰ کیلومتر با کشور افغانستان دارد.

مساحت این شهرستان بالغ بر ۱۷٬۷۲۲ کیلومتر مربع می‌باشد. شهرستان قائنات، براساس آخرین تقسیمات کشوری مشتمل بر ۵ بخش و ۱۳ دهستان بوده و ۳۷۳ روستا و ۱۲۹۳ آبادی خالی از سکنه دارد.

رشته کوه قهستان در غرب و شاسکوه و آهنگران در شرق آن سر به آسمان سوده و بلندترین قله منطقه کمر سرخ با ۲۸۴۲ متر در نیم بلوک و پست‌ترین نقطه با ۶۱۰ متر در پترگان قرار دارد.

گونه های گیاهی و جانوری

مراتع قائن از نوع متوسط است و در آن گیاهان دارویی گوناگون، جنگلهای تنگ، پسته کوهی، بنه، قیچ و بادامشک دیده می‌شود. در شهرستان قائن خصوصاً در منطقه شکار ممنوع شاسکوه، قریب به ۵۹ گونه پرنده ، ۲۵ نوع پستاندار و ۱۷ گونه از خزندگان و دوزیستان منحصر به فرد زندگی می‌کنند. در این خطه، رودخانه های با اهمیتی همچون رود شور، رود مرادنشاه، رود بیهود، افین و آهنگران جریان دارند و گندم، جو، چغندر، پسته و خصوصاً زعفران و زرشک و آلو از محصولات کشاورزی این شهرستان می‌باشند.

پیشینه

چنانچه تذکره نویسان و مورخان نقل کرده اند منطقه قائنات با تاریخی سی هزار ساله یکی از اولین خاستگاههای تمدن خراسان است فخرالاسلام پیدایش قائن را به عصر قابیل پسر آدم نسبت داده و در فرهنگ دهخدا بنای اولیه شهر قائن به سام بن نریمان و در احیاء الملوک به کی لهراسب پدر گشتاسب منسوب شده است این سخنان اگر چه از اعتباری علمی برخوردار نیستند اما بازگو کننده قدمتی هستند که چون غباری از روزگاران دور بر سنگ سنگ این شهر نشسته اند در سفرنامه ی سرپرسی سایکس آمده در 328 قبل از میلاد 13 هزار نفر از مدافعان شهر قائن به مقابله با لشکر انبوه اسکندر در آمدند و دکتر بلووگلدسمید اعتقاد دارد که قلعه کوه قائن در عهد هخامنشیان همان کاخ سلاطین قهستان یا آرتاگوانا بوده است. قائن در عصر زمانداران ساسانیان نیز از مراکز مهم قدرت و از معدود شهرهای استراتژیک ایران به شمار می آمده است مورخان بسیاری در کتب خویش از قائنات نام برده اند اصطخری در 340 ه . ش از قائن به‌عنوان مرکز قهستان نام برده و مذهب آن خطه را شیعه ذکر کرده و جیهانی در 375 هجری از سه دروازه شهر به اسامی درکون ، در کلاوج و درزقان استخر نام برده است. ناصر خسرو قبادیانی در سال 440 وارد قائنات شده و قائن را چنین توصیف نموده قائن شهری بزرگ و حصین و گرد آن خندقی و مسجد آدینه به شهر اند است و آنجا که مقصوره است تاقی عظیم و بزرگ است که در خراسان از آن بزرگ‌تر ندیدم . مارکوپولوی و نیزی هوای قائن را در نهایت اعتدال دانسته و یاقوت حموی و عبدا... محمد بن احمد مقدسی آنجا را بندر خراسان و خزانه کرمان معرفی کرده اند قائن در جریان تندباد ایلغارهای تاریخی صدمه چندانی ندیده است وچنانکه نقل شده در 773 هجری امیرتیمور در حوالی قائن اردو زد لیکن به فضل و درایت حاکم شهر بدون جنگ و خونریزی از کنار آن گذشت . در عصر صفویه نیز به سال 1002 هجری شاه عباس صفوی از قائن دیدن نمود و سالها بعد در زمان سلسله زندیه هنگامی که لطفعلی خان زند از کرمان گریخت و به قائن آمد در آنجا از وی پذیرائی شد قائنیان در بازگشت نیز تعدادی سوار جهت جنگ با آغا محمد خان قاجار در اختیار وی قرار دادند. من حیث المجموع تاریخی و حوادث تاریخی قائن چنان گسترده و بسیط است که در این مختصر نمی گنجد. در پایان به سخن دکتر ژوزف انگلیسی اکتفا می کنیم که قائن را از مناطق آباد خراسان و قرار گاه مردان دلیری می دانسته که از راه شمشیر زنی و کمان کشی روزگار گذرانده اند.

  
نویسنده : Groups ; ساعت ۱٢:٢٢ ‎ب.ظ روز جمعه ۳ خرداد ۱۳۸٧


شهرستان‌های استان خراسان جنوبی _ شهرستان سربیشه

شهرستان‌های استان خراسان جنوبی

شهرستان سربیشه

شهرستان سربیشه به مرکزیت شهر سربیشه، یکی از شهرستان‌های استان خراسان جنوبی ایران است.

شهرستان سربیشه، تا سال ۱۳۸۴ یکی از بخش‌های شهرستان بیرجند بود که در این سال و پس از تشکیل استان خراسان جنوبی، جدا شده و به شهرستان تبدیل شد.

جمعیت

جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۹٬۴۶۱ نفر بوده که از این میزان ۹٬۵۴۱ نفر در مناطق شهری و ۲۹٬۹۰۱ نفر در مناطق روستایی ساکن می‌باشند.

تقسیمات کشوری

بخش مرکزی شهرستان سربیشه

  دهستان درح
  دهستان مومن آباد

شهرها: سربیشه

بخش مود

  دهستان مود
  دهستان نهارجان

شهر مود

آثار تاریخی

مسجد بزرگ چهارده معصوم
مسجد گنجی
مسجد پخت
خانه یاوری
قلعه کهنه سربیشه
مجموعه عمارت و باغ مود
چنشت روستایی با خصوصیات ویژه
غار چنشت و چهل چهل چاه
روستای ماخونیک
قلعه گزدز
قلعه گلندر
مدرسه شوکتیه
غاربرادو

  
نویسنده : Groups ; ساعت ۱٢:۱۸ ‎ب.ظ روز جمعه ۳ خرداد ۱۳۸٧


شهرستان‌های استان خراسان جنوبی _ شهرستان فردوس

شهرستان‌های استان خراسان جنوبی

شهرستان فردوس

شهرستان فردوس به مرکزیت شهر فردوس، در شمال استان خراسان جنوبی و بین ۳۹-۳۲ درجه تا ۴۲-۴۳ درجه عرض شمالی و ۵-۷۵ تا ۵۵-۵۸ درجه طول شرقی واقع شده‌است. این شهرستان، از شمال به شهرستان‌های بردسکن و گناباد، از شرق به شهرستان‌های گناباد و سرایان و از جنوب و غرب به شهرستان طبس محدود می‌شود. مساحت شهرستان ۱۳٬۲۷۷ کیلومتر مربع است.

پیشینه شهرستان تا امروز

این شهرستان در سال ۱۳۲۶پس از افزایش تعداد شهرستان‌های استان خراسان از ۷ شهرستان به ۱۱ شهرستان، هم‌زمان با شهرستان‌های نیشابور، کاشمر و درگز تأسیس گردید. شهرستان فردوس در ابتدا مشتمل بر بخش‌های مرکزی، طبس و بشرویه بود. در لغت‌نامه دهخدا، در مورد تقسیمات کشوری شهرستان فردوس آمده‌است: «شهرستان فردوس از سه بخش به نام حومه، بشرویه و طبس تشکیل شده، جمع قراء و قصبات آن ۴۵۳ و تعداد نفوس شهرستان ۵۵٬۸۷۸ تَن است.»

در تیرماه سال ۱۳۳۹، بخش طبس از شهرستان فردوس جدا شده و به صورت شهرستان درآمد و همچنین بخش سرایان نیز از بخش مرکزی (بخش حومه در آن زمان) جدا شده و به یک بخش مستقل تبدیل شد. پس از تقسیم استان خراسان به سه استان در سال ۱۳۸۴، بخش سرایان از این شهرستان جدا شده، به شهرستان تبدیل شد و به استان خراسان جنوبی ملحق گردید. تا سال ۱۳۸۶، شهرستان فردوس متعلق به استان خراسان رضوی بود که در این زمان طی مصوبه دولت به استان خراسان جنوبی ملحق گردید. این موضوع، واکنش‌ها و مخالفت‌های شدیدی را در بین مردم در پی داشت. در حال حاضر این شهرستان، شامل بخش‌های مرکزی و بشرویه بوده و متعلق به استان خراسان جنوبی می‌باشد.

مشخصات کلی شهرستان

این شهرستان، دارای ۳ شهر فردوس، بشرویه و اسلامیه، دو بخش و ۶ دهستان است. همچنین این شهرستان، تعداد ۷۷۱ آبادی دارد که از این میان، ۱۶۵ روستا دارای سکنه می‌باشند.

بخش مرکزی

  دهستان باغستان
  دهستان برون
  دهستان حومه

شهرها: اسلامیه و فردوس

بخش بشرویه

  دهستان ارسک
  دهستان رقه
  دهستان علی جمال

شهرها: بشرویه

جمعیت

بر اساس سرشماری عمومی نفوس ومسکن در سال ۱۳۷۵، جمعیت این شهرستان با احتساب بخش سرایان ۸۶٬۶۲۵ نفر بوده که پس از انتزاع بخش سرایان و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت آن بالغ بر ۶۱٬۳۴۶ نفر بوده است.میزان باسوادی در شهر فردوس، ۹۳٫۵٪ و در شهرستان فردوس، در حدود ۸۷٪است که بسیار بالاتر از میانگین کشور و استان می‌باشد. شهرستان فردوس، از جمله شهرستان‌های تاریخی کشور است که از ۱۸۰ اثر تاریخی شناسایی شده در آن، تاکنون ۳۵ اثر به ثبت آثار ملی رسیده‌اند.

جاذبه‌های گردشگری

مهمترین جاذبه‌های گردشگری این شهرستان عبارتند از:

آبگرم معدنی فردوس
مدرسه علمیه علیا
مسجد جامع تون
مسجد، آب انبار و حمام کوشک
کوه قلعه فردوس
روستای ییلاقی باغستان علیا
روستای ییلاقی بیدسگان
قلعه حسن‌آباد
آسیاب‌های بشرویه
مسجد جامع رقه
قلعه دختر بشرویه

ویژگی‌های اقلیمی

این شهرستان با توجه به موقعیت جغرافیایی و عدم وجود توده‌های مرطوب و کوهستان‌های مناسب و به علت مجاورت با دو کویر مرکزی و نمک دارای آب و هوای صحرایی، خشک و کم‌باران می‌باشد. میانگین میزان بارندگی این شهرستان در حدود ۱۵۵ میلی‌متر در سال است. این شهرستان به لحاظ وسعت زیادش از نظر آب و هوایی دارای دو منطقه متفاوت است:

-مناطق کوهپایه‌های شمالی که معمولاً دارای زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های معتدل می‌باشد که شهرهای فردوس و اسلامیه تقریباً در این ناحیه قرار دارند و علت وجود این آب و هوا عمدتاً کوهستانی و مرتفع بودن آن است.

-قسمت روستاهای داخل کویر بخش بشرویه، این منطقه دارای تابستان‌های فوق العاده گرم و خشک می‌باشد به طوری که در اغلب ساعات روز درجه حرارت در بخش بشرویه متجاوز از ۴۰ درجه سانتی گراد می‌شود. متوسط بارندگی در این ناحیه ۱۰۰ میلی متر در سال است. یکی از مشخصه‌های آب و هوایی منطقه کویری بشرویه اختلافات زیاد درجه حرارت بین روز و شب است که این اختلاف گاه به ۲۳ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

وضعیت کشاورزی

با توجه به میزان بارندگی کم در این شهرستان، عمدهٔ زمین‌های کشاورزی به صورت آبی می‌باشند. کل سطح زیر کشت این شهرستان در حدود ۵۷٬۰۰۰ هکتار می‌باشد که در حدود ۲۷٬۰۰۰ هکتار آن در بخش مرکزی و بقیه در بخش بشرویه واقع شده‌اند. از این میان، تنها نزدیک به ۸٬۰۰۰ هکتار که در بخش مرکزی واقع شده‌اند، به صورت دیم بوده و بقیه آبی هستند. مهم‌ترین محصولات باغی این شهرستان، انار و پسته هستند که میزان تولید انار در شهرستان، بیش از ۳۰ هزار تن (حدود ۴۰ درصد تولیدات باغی استان خراسان جنوبی) و مقدار تولید پسته در این شهرستان در سال ۱۳۸۴، ۱۰۸۶ تن بوده است. همچنین در سال ۱۳۸۴، ۱۱ تن زعفران خشک در این شهرستان تولید شده است.

پوشش گیاهی

با توجه به میزان بارش کم، درجه حرارت بالا، جنس خاک و سایر شرایط طبیعی و جغرافیایی در شهرستان فردوس، پوشش گیاهی از نوع استپی است که بر حسب میزان رطوبت تغییر می‌کند و این پوشش در قسمت‌های شمالی و مرتفع انبوه بوده و تبدیل به مراتع می‌شود. مهم‌ترین گیاهان استپی شهرستان عبارت‌اند از: خارشتر، گون، گز، قیچ، تاغ، تریخ، اسپند و شورکده که اغلب از نوع گیاهان سازگار به شوری می‌باشند. ویژگی عمده تمامی این ناحیه تنک بودن پوشش گیاهی آن است که به ندرت بیش از یک سوم خاک را می‌پوشاند. در بین گیاهانی که به طور طبیعی رشد می‌کنند، گیاهانی که مصرف دارویی دارند در منطقه یافت می‌شوند که بعضی از این گیاهان عبارت‌اند از ختمی، بادیان، ترنجبین، زرشک، زیره، خارخشت، شوید، کلپوره، کاسنی و بارهنگ.

محصولات فردوس

از مهم‌ترین صنایع دستی شهرستان فردوس می‌توان پارچه بافی (تون بافی)، سفالگری، برک بافی، قالی، گلیم، نمد مالی، مشبک و معرق کاری را نام برد.

محصولات و سوغات اصلی منطقه را انار، زعفران، بادام، پنبه، گردو، انواع کشک، قره قروت و زیره تشکیل می‌دهد. پسته نیز از جمله محصولات شهرستان فردوس است که در انواع مختلف: کله قوچی، آحمد آقایی، محلی، فندقی و سایر انواع مختلف تولید می‌شود.

  
نویسنده : Groups ; ساعت ۱٢:۱٦ ‎ب.ظ روز جمعه ۳ خرداد ۱۳۸٧


شهرستان‌های استان خراسان جنوبی _ شهرستان سرایان

شهرستان‌های استان خراسان جنوبی

شهرستان سرایان

شهرستان سرایان در شمال غربی استان خراسان جنوبی واقع است. شهرستان سرایان از غرب به شهرستان فردوس، از شمال به بخش کاخک شهرستان گناباد، از شرق به بخش سده شهرستان قائنات، از جنوب و جنوب شرق به بخش خوسف شهرستان بیرجند و از جنوب غربی به بخش دیهوک شهرستان طبس محدود می‌‌شود.

این شهرستان تا اردیبهشت ۱۳۸۳، جزء بخش‌های سه‌گانه شهرستان فردوس بود که در این سال به صورت شهرستان مستقل درآمد و به استان خراسان جنوبی ملحق شد.

شهر سرایان، مرکز شهرستان سرایان، در ۵۸ درجه و ۳۱ دقیقه طول شرقی و ۳۳ درجه و۵۱ دقیقه عرض شمالی، در ۱۶۰ کیلومتری مرکز استان (شهر بیرجند) و در دشتی هموار در حاشیه کویر و در دامنه جنوب غربی رشته کوه زابری معروف به شتران قرار دارد.

تقسیمات کشوری

بخش مرکزی شهرستان سرایان

  دهستان آیسک
  دهستان مصعبی

شهرها: سرایان و آیسک

بخش سه‌قلعه

  دهستان دوکوهه
  دهستان سه‌قلعه

شهرها: سه‌قلعه

جمعیت

جمعیت شهرستان سرایان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۵٬۴۵۹ نفر می‌باشد. از این میزان جمعیت، ۲۱٬۹۴۰ نفر در مناطق شهری و ۱۳٬۴۹۸ نفر در مناطق روستایی ساکن می‌باشند.

آب و هوای این شهرستان نسبتاً معتدل و دارای زمستان‌های سرد وتابستان‌های خشک می‌‌باشد.

از اماکن زیارتی آن می‌‌توان مرقد امام زاده سلطان کریمشاه واقع در روستای کریمو و امامزاده سلطان مصیب واقع در دهستان مصعبی و امام زاده سلطان ابوالقاسم واقع در روستای قاسم آباد را نام برد.


صنعت و کشاورزی

این شهرستان در بخش های صنعت و کشاورزی دارای امکانات زیر می باشد:

۱۲۰ واحد مکانیزه دامی
کارخانه خوراک دام
کارخانه پنبه پاکنی
کارخانه روغن کشی
کارخانه تولید قارچ صدفی
کارخانه شن شوئی و موزائیک سازی
کارخانه تولید کیک وکلوچه

  
نویسنده : Groups ; ساعت ۱٢:۱٠ ‎ب.ظ روز جمعه ۳ خرداد ۱۳۸٧


شهرستان‌های استان خراسان جنوبی _ شهرستان درمیان

شهرستان‌های استان خراسان جنوبی

شهرستان درمیان

شهرستان درمیان به مرکزیت شهر اسدیه، یکی از شهرستان‌های استان خراسان جنوبی در ایران است.

این شهرستان در شرق شهرستان بیرجند، جنوب شهرستان قائن و شمال شهرستان سربیشه واقع است و در حال حاضر دارای سه بخش مرکزی، قهستان و گزیک، ۶ دهستان و ۱ نقطه شهری می‏باشد. شهرستان درمیان، تا سال ۱۳۸۴ یکی از بخش‌های شهرستان بیرجند بود که در این سال و پس از تشکیل استان خراسان جنوبی، جدا شده و به شهرستان تبدیل شد.

جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۵۳٬۷۹۴ نفر بوده که از این میزان ۴۸٬۹۵۵ نفر در مناطق روستایی و ۴٬۸۳۹ نفر در شهر اسدیه ساکن می‌باشند.

تقسیمات کشوری

بخش مرکزی شهرستان درمیان

  دهستان درمیان
  دهستان میاندشت (درمیان)

شهرها: اسدیه

بخش قهستان

  دهستان فخررود
  دهستان قهستان

بخش گزیک

  دهستان طبس مسینا
  دهستان گزیک

  
نویسنده : Groups ; ساعت ۱٢:٠٩ ‎ب.ظ روز جمعه ۳ خرداد ۱۳۸٧


شهرستان‌های استان خراسان جنوبی _ شهرستان بیرجند

شهرستان‌های استان خراسان جنوبی

شهرستان بیرجند

شهرستان بیرجند در استان خراسان جنوبی ایران واقع شده‌است. مرکز این شهرستان، شهر بیرجند است.

شهرستان بیرجند از شمال به شهرستان قاینات، از شرق به شهرستان‌های درمیان و سربیشه، از جنوب به شهرستان نهبندان و استان کرمان و از مغرب به شهرستان‏های سرایان و طبس محدود است.

در سال ۱۳۵۹، بخش قائنات از این شهرستان جدا شد و به صورت شهرستان درآمد. همچنین در سال ۱۳۶۸، بخش نهبندان جدا شده و به شهرستان تبدیل شد.[۱] در سال ۱۳۸۴ و با تشکیل استان خراسان جنوبی، بخش‌های سربیشه و درمیان نیز به شهرستان ارتقا یافته و از شهرستان بیرجند جدا شدند.

در حال حاضر این شهرستان دارای دو بخش مرکزی و خوسف، ۱۰ دهستان و ۲ نقطه شهری است. این شهرستان، پرجمعیت‌ترین شهرستان خراسان جنوبی است و جمعیت آن بر طبق سرشماری سال ۸۵، ۲۴۰٬۸۹۴ نفر بوده که از این میزان ۱۷۰٬۲۰۶ نفر در مناطق شهری و ۷۰٬۶۳۳ نفر در مناطق روستایی ساکن می‌باشند.[۲]

وسعت این شهرستان ۳۴۸۹۳ کیلومترمربع و مرکز آن شهر بیرجند می‌باشد که در ۵۹ درجه و ۱۳ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۲ درجه و ۵۳ دقیقه عرض جغرافیایی ودر ارتفاع ۱۴۷۰ متری از سطح دریا قرار گرفته‌است.

فاصله شهر بیرجند تا مرکز استان خراسان رضوی ۴۸۱ کیلومتر، تا مرکز استان سیستان و بلوچستان ۴۵۸ کیلومتر و تا مرکز استان کرمان ۵۸۶ کیلومتر می‏باشد.

بیرجند شهرستانی کوهستانی است و در آن‏ کوهها و دره‏های عمیق و حاصلخیزی وجود دارد. کوه‏های عمده شهرستان عبارت‌اند از: رشته‏ کوه باقران در جنوب، کوه شاه در غرب (حاشیه کویر)، رشته‏ کوه مؤمن‏ آباد.

آب و هوای این شهرستان بیابانی و نیمه بیابانی است. در شهرستان بیرجند رودخانه عمده‏‌ای وجود ندارد و رودها که به «کال» معروفند، عموماً فصلی و مسیل می‏باشند.

نام

گفته می‌شود نام بیرجند مرکب از دو جزء «بیر» و «جند» است که هر دو بخش آن در زبان پارسی باستان واژه‏ای ‏مستقل و دارای معنا و مفهوم اساطیری و تاریخی‏ می‏باشد که این دو جزء باهم معنی «شهرتوفان» یا «شهر صاعقه» را می‏دهد.

تاریخ

در اسناد مکتوب نام بیرجند نخستین بار در کتاب معجم‏ البلدان، قرن هفتم هجری قمری آمده که این شهر را از زیباترین بلاد قهستان معرفی کرده‌است. همچنین سیاحان و مورخانی چون مارکوپولو، یاقوت حموی، مقدسی، حمدالله مستوفی و حافظ ابرو در کتابهای خود از این شهر به نوعی یاد نموده‌‏اند.

کشفیات اخیر باستان‏‌شناسان در منطقه بیرجند حاکی از این است که نواحی مزبور علاوه بر اینکه محل سکونت یا معبر انسان‌ها در پیش از تاریخ بوده، رد پای قوم ساگارتی یکی از اقوام کوچ ‏نشین پارسی را نیز در خود به یادگار گذاشته‌است که نمونه بارز آن کهن‏‌ترین اثر کشف شده بیرجند به نام سنگ‏ نگار لاخ مزار کوچ می‏باشد که بر آن نقوش پیش از تاریخ، علائم پیکتوگرافی یا تصویری و کتیبه‏های خط عربی نیز به چشم می‏خورد.

در عهد ساسانیان این منطقه ولایتی آباد و دارای روستاهای حاصلخیز بوده‌است که مردمانی با استعداد و سلحشور داشته و همیشه مایه دلگرمی حکومت و منشأ قدرت در این منطقه بوده‌‏اند که به پشتیبانی آنان پیروزی‏هایی به دست می‏آورده‏اند.

در نوشته‏های دوره صفویه گفته شده که قهستان ولایتی است با مردمی فهیم و صاحب فراست که از آنجا شاعران و نویسندگان و عالمان زیادی برخاسته‏ اند. بیرجند دارالملک قهستان بوده و خانه‏های آن بر روی تپه‏ ماهور بنا گردیده‌است.

آبادانی و رونق شهر بیرجند از دوره صفویه به بعد بوده، که تقریباً تا اواسط دوره قاجاریه معماری و بافت هماهنگی را دربر داشته‌است. یادمانهای تاریخی این شهر، خانه‏های گلی و گنبدی شکل و کوچه‏های پیچ در پیچ، قراولخانه‏ها و کاروانسراها حکایت از دفاع در برابر دشمن بیگانه و یا مبارزه با توفان شن دارد. با توجه به همه این عوامل شناخت گذشته شهر بیرجند با عناصری چون میدانهای کوچک، آب‏ انبارهای قدیمی، مساجد و حمام‏های عمومی میسر می‏گردد. شهر بیرجند دارای ۱۹ محله معتبر و مهم بوده‌است.

فرهنگ و آموزش

مدرسه شوکتیه در سال ۱۲۸۴ هـ. ش هم‌زمان با تأسیس دارالفنون تهران و رشدیه تبریز در بیرجند تأسیس شد. به دنبال آن مدارسی در دشت بیاض، نهبندان، سربیشه، خوسف و دبستان دخترانه شوکتی در بیرجند افتتاح گردید.

مدرسه «معصومیه» بیرجند سابقهٔ بیش از هزار سال دارد و محل تحصیل اغلب مشاهیر بیرجند بوده‌است.

در شهرستان بیرجند پنج مدرسه علمیه با ظرفیت ۲۰۰ نفر طلبه و بیش از ۷۰۰ مرکز آموزشی وابسته به آموزش و پرورش به فعالیت مشغولند. آموزش و پرورش بیرجند با بیش از ۹۰ سال سابقه بیش از یکصدهزار نفر دانش‏ آموز را تحت تعلیم و تربیت دارد. وجود چهار اداره مستقل آموزش و پرورش در شهرستان بیرجند با بیش از ۷۰۰۰ نفر پرسنل، مرکز آموزش عالی فرهنگیان، مراکز تعلیم و تربیت، پژوهشکده معلم، آموزش و پرورش این شهرستان را به قوی‏ترین آموزش و پرورش استان خراسان (پس از مشهد) تبدیل کرده‌است.

بیرجند به عنوان قطب دانشگاهی شرق کشور از امکانات آموزش عالی خوبی برخوردار است و در حال حاضر ۱۴ هزار دانشجو در ۹ دانشگاه و مرکز آموزش عالی مشغول تحصیل می‏باشند که بالاترین تراکم دانشجویی در سطح کشور را به خود اختصاص داده‌است. بدین معنی که به ازای هر ۹ نفر شهروند بیرجندی یک نفر دانشجو وجود دارد.

از جمله مراکز آموزش عالی در بیرجند می‌توان از:

دانشگاه بیرجند
دانشگاه علوم پزشکی بیرجند
دانشگاه صنعتی بیرجند
دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند
دانشگاه پیام ‏نور
دانشگاه جامع علمی کاربردی بیرجند
مرکز تربیت معلم شهید باهنر
مرکز آموزش عالی ضمن خدمت فرهنگیان
مرکز آموزش مدیریت دولتی
مرکز آموزش عالی دختران بیرجند (سپیده کاشانی)
نام برد.

محصولات

زعفران، زرشک، عناب، آلو، فرش و صنایع دستی از بهترین سوغاتهای منطقه جنوب خراسان می‌باشد.

مشاهیر شهرستان بیرجند

مولانا عبدالعلی بیرجندی
ابن حسام خوسفی
حکیم نزاری قهستانی
امیر شوکت‌الملک
اسدالله علم
دکتر محمدحسن گنجی
دکتر محمد اسماعیل رضوانی
دکتر محمدرضا حافظ نیا
دکتر غلامحسین شکوهی
دکتر کاظم معتمدنژاد
سیما بینا

  
نویسنده : Groups ; ساعت ۱٢:٠٤ ‎ب.ظ روز جمعه ۳ خرداد ۱۳۸٧